Opstal en Den Briel...

in tijdschrift Ter Palen, 29e jaargang nr. 3, september 2005

Den Briel en Opstal… zij liggen beide in een uithoek van Buggenhout: Den Briel vult de noordoostelijke hoek, Opstal de zuidwestelijke hoek. Dat is dan wel de enige wijze waarop ze elkaars tegenpolen zijn: de twee wijken hebben meer gemeenschappelijk dan op het eerste gezicht vermoed kan worden.

In het Ancien Regime was Buggenhout verdeeld onder het huis van Bournonville en de heren van Grimbergen; Den Briel en Opstal behoorden tot deze laatste entiteit. Daardoor werden ze bestuurd door dezelfde heren, hadden dezelfde vierschaar en de inwoners van beide wijken vielen onder dezelfde wetten. Het centrum kon het stellen met de schikkingen van de hertogen van Bournonville, maar had niks in de pap te brokken te Opstal en Den Briel. 

De weg van de Schelde naar Merchtem en Brussel liep over Opstal, hun overheid was dezelfde: we kunnen moeilijk zeggen dat er geen contacten waren… en zouden dan niet de laatste roddels over 't dorp uitgewisseld zijn? Zeker na de Franse invallen, toen de gemeente Buggenhout zoals we ze nu kennen gevormd werd en het bestuur voortaan vanuit het centrum gebeurde, keken Brielenaars en Opstalnaars argwanend toe. Er was een gezamenlijke klachtenlijst. Beide wijken wilden een zelfstandige parochie en eigen onderwijs, maar beide wijken kregen een 'njet' op hun boterham. 

Zowel Opstal als Den Briel beseften dat ze een groot aandeel hadden in de totale bevolking van de gemeente. En toch werden ze miskend. Het was een beetje zoals de nieuwe Belgische aanwinst: Congo was ook veel groter dan het moederland, maar had niets te vertellen en kreeg niets; wel, Opstal was eenzelfde soort kolonie. Het streven naar zelfstandigheid werd een erezaak en de plaatselijke notabelen schaarden zich achter deze denkpiste.
Toen Opstal in 1905 parochie werd, diende Den Briel als pasmunt: slechts indien de Ouden Briel van Baasrode losgemaakt en aan Buggenhout gehecht werd, kon de pastoor van Buggenhout St.-Niklaas zich akkoord verklaren. Zo gebeurde ook: tegen hun zin en ondanks petities van de Brielenaars konden ze voortaan naar het centrum om hun kinderen te laten dopen… alhoewel velen de kerkelijke diensten en het verenigingsleven van Baasrode bleven volgen. Levend Baasrode en dood Buggenhout, want daar ging men naartoe om begraven te worden. 

Den Briel verloor zijn moederkerk door Opstal, de Opstalnaars zelf beseften nauwelijks dat hun zelfstandigheid er kwam dankzij Den Briel. Het leek wel dat Hendrik Verstraeten, de tweede pastoor van Opstal, dat maar al te goed besefte: toen hij nadien pastoor van Baasrode werd, begon hij daar te ijveren voor een zelfstandige Brielparochie. Hij wou als het ware een oude schuld vereffenen. Meer nog: het leek erop dat hij Buggenhout centrum, dat ooit zo moeilijk gedaan had over Opstal en Den Briel geannexeerd had, definitief wou zeggen: wie het onderste uit de kan wil, eindigt uiteindelijk met niets.

Toen Den Briel dan uiteindelijk in 1942 zelfstandige parochie werd, schoot de pastoor van Buggenhout nogmaals uit zijn krammen. Hij kon niet verdragen dat zijn parochie weerom gebied en inwoners verloor. Oostelijk belemmerde de Opdorpse beek zijn expansiedrang, zuidelijk de bisdomgrens, noordelijk werd hij gefnuikt door de nieuwe parochie van Ouden en Nieuwen Briel, maar westelijk: daar was nog een mogelijkheid. Bij de omschrijving van de grenzen van Opstal in 1905 hadden de wijze mannen in Gent het bos als afbakening genomen; goed en wel, maar gerekend buiten de Duitsers die dat bos langs Opstalse zijde volledig met de grond gelijk maakten. Nadien vonden enkelen daar geschikte bouwgrond, onder andere in de Ravenstraat en de Kapellebaan. De pastoors van Opstal beschouwden deze bebouwing automatisch als deel van hun parochie, tot in november 1942 de pastoor van Buggenhout die woningen - een zestal - opeiste. Het conflict werd in het voordeel van Opstal beslist en dat de Ravenstraat Opstal is komt dus door Den Briel.

Buggenhout kreeg nogmaals een grenswijziging te verwerken toen in 1956 de Diepmeerstraat bij de parochie Briel kwam. Het was de laatste keer dat aan het grondgebied van Buggenhout gepeuzeld werd. Zo hebben Opstal en Den Briel uiteindelijk het Buggenhouts parochiaal grondgebied met een derde kleiner gemaakt en het inwonersaantal gehalveerd.

We weten ook wel dat de derbymatchen tussen Eendracht Opstal en Sparta Buggenhout een erezaak vormden: winnen was belangrijker dan meedoen.

De huidige pastoor van Opstal, Hugo Van Royen, was voorheen onderpastoor te Baasrode en kwam soms assisteren in de kerk van Den Briel. Dat hij, vanuit Opstal aan ondergetekende, woonachtig op Den Briel, vroeg om de geschiedenis van zijn parochie samen te stellen, legt een laatste kleine link.

Den Briel en Opstal… het gaat goed samen… zoals het eeuwenlang geweest is.

Dit artikel is een eigenzinnige kijk na het bestuderen van de twee parochies. 

Zie ook. S.DE MAEYER, In al vreugd en rouwen. De parochie O.-L.-Vrouw ten Hemel Opgenomen Briel Baasrode-Buggenhout 1949-1999, Buggenhout, 1999 
en S.DE MAEYER, In geloof verbonden. 100 jaar parochie St.-Gerardus Majella Opstal-Buggenhout, Buggenhout, 2005.

Steve De Maeyer

Terug naar ARCHIEF: Gepubliceerde artikels