Ter Palen, 23e jaargang nr. 4, december 1999
Van oud naar nieuw is in onze contreien altijd duchtig gevierd. De gilden, de "sociëteyten" vierden het in hun gildenhuizen en taveernen. Klokslag 12 uur werd dan een "Zalig Nieuwjaar" gewenst en overgoten met flink wat drank. Met vuurwerk en allerhande knaltuigen probeerde men om middernacht de boze geesten te verdrijven. Niet zelden, bij het verlaten van een drankgelegenheid, ging men al zingend de straat op. Men tracteerde de nachtwacht om alzo ongehinderd en luidruchtig het nieuwe jaar aan te kondigen.
Een heldere nieuwjaarsnacht brengt geluk mee, en vuur, dat op een nieuwjaarsavond in de haard brandde en `s morgens nog smeulde, was een gelukkig voorteken.
Een warme januarimaand daarentegen belooft niet veel goeds:
"Wast het gras wel in Januare,
't en wast maar slecht den heelen Jaere.
Knapt Januari niet van kou,
men ziet in oogsttijd donkere rouw".Voor kinderen echter is Nieuwjaar een bijzondere dag bij uitstek, want ouders, peter en meter zijn dan bijzonder gul en vrijgevig.
Wie van ons herinnert zich nog de vroegere peperkoek? Soms een langwerpige ruit, in hartvorm of met rechthoeken, waarop te midden een schilderijtje (patacon) prijkte, omringd door suiker-arabesken. Deze patacons vertoonden bloemen-korven, fruitkommen, mannen te paard ofwel soldaatjes.
Een oud gebruik bestond erin om de nieuwjaarswensen op muziek te zetten en door een rommelpot te laten begeleiden. Wanneer nu de liedjeszangers voor een gesloten deur stonden, of de bewoner te weinig gegeven had, dan werd er eens duchtig met de rommelpot geroffeld, zodat de buren verwittigd waren...
Een nieuwjaarsbrief
De formule is zo oud als de straat. In de zestiende eeuw werden nieuwjaarswensen gedeclameerd door de Rederijkerskamers en in de 18e eeuw zagen de verschillende ambachten er brood in voor een lucratieve bezigheid.
De meest fervente nieuwjaarslezers waren de lantaarn-aanstekers. Eén van de fraaiste nog bewaarde nieuwjaarsbrieven dateert van 1910 en was de "nieuwjaarswensch" van de lantaarnaanstekers aan de stad van Brugge.
Sinds de 19de eeuw raakten de nieuwjaarsbrieven van schoolkinderen voor hun ouders, meter en peter "ingeburgerd". Ze werden met veel zorg en vlijt neergepend op papier met gulden snee en versierd met een prentje. Er waren nieuwjaarsbrieven bij met "uittrekbare" engeltjes. Vandaag presenteren uitgeverijen een ruim assortiment van kinderkopjes tot meer modern, een landschap, een leuze en bloemen. Neen, geen uittrekbare figuren meer of zilveren lovertjes, die gemene sneetjes aan de vingers konden veroorzaken. Trouwens, deze procédés zijn al jaren verboden door tante Post.
Vroeger waren er creatieve onderwijzers, die het risico beperkten dat men vier of vijf keer hetzelfde zou moeten horen met nieuwjaar. En waar halen leerkrachten tegenwoordig hun inspiratie vandaan? Naast de documentatiemap van een of andere collega, die iets leuks gevonden heeft in een dichtbundel, is er nog "De Opvoeder", een pedagogisch tijdschrift, dat voldoende voorbeelden biedt. Maar voor de allerkleinsten blijkt het nog een hele klus om gemiddeld drie brieven klaar te stomen voor die mooie dag.
Jos Bruyland
Terug naar Archief: Ter Palen tijdschrift
Terug naar Archief: Gepubliceerde artikels
Deze pagina is een onderdeel van een site met frames. Als je geen navigatieframe ziet aan de linkerzijde, kun je via deze knop naar de indexpagina.
