Wij Buggenhoutenaren stellen ons Jan de Rijcke voor als een ridder, een edelman, een ervaren jager, een rijk man, een drossaard, een landvoogd, een man met aanzien in zijn tijd... Fout, zo blijkt uit het opzoekingswerk in Mechelen.

• Jan de Rijcke woont einde vijftiende eeuw in Mechelen, in de Milsenstraat, waar hij eigenaar is van een woning. Wie veronderstelt dat hij op het kasteel te Buggenhout woonde: jammer, maar fout!

• Jan de Rijcke wordt in documenten uit 1494 en 1498 leenman van de heer van Grimbergen genoemd. Vermits ook Buggenhout (voor het grootste deel) toebehoorde aan de heer van Grimbergen, kunnen we een eerste band met Buggenhout vinden.

• Jan de Rijcke is actief in de textielindustrie in Mechelen. Wie van adel is en rijk geboren, hoeft dergelijke activiteit niet te ontplooien. Dus niet zo rijk als we wel dachten! Lid zijn zijn van 't Wollewerk biedt de kans gezworene of deken te worden. Joos, zoon van onze Jan, wordt inderdaad gezworene. Weer een trapje hoger op de maatschappelijke ladder dus...

• Jan de Rijcke heeft ambitie om die ladder nog verder te beklimmen. Rijk trouwen is één mogelijkheid, rijkdom verwerven door bv. in de nijverheid wat bij te verdienen een andere. De familie Van Heffene is in Mechelen een familie met aanzien. Trouwen met de dochter Jacoba (of Jacquemijne) - haar vader was ooit schepen van de stad Mechelen - helpt Jan opnieuw een stapje hoger op de ladder. Daardoor verwerft hij eigendommen o.a. in Boortmeerbeek.

• Koken kost geld en... ook nu nog is er vaak een tekort aan geld. Eigendommen verkopen brengt geld in het laatje. Herhaaldelijk verkoopt de familie de Rijcke; zelden koopt ze. In de overgrote meerderheid van de gevallen waar de familie de Rijcke opduikt, gaat het om akten van verkoop of hypothekeren van onroerende goederen. Joos (zoon van Jan) ziet men zijn hele leven steeds verkopen, nooit kopen!

• Jan de Rijcke is een tijdlang onderhoofdman van de Sint-Sebastiaansgilde. Dergelijke functie wijst op enig aanzien, maar de échte patriciërs van de stad Mechelen behoren veeleer tot de Oude of de Jonge Voetbooggilde.

• Hoe hoog geraakte de familie de Rijcke op de bewuste ladder, waarover hierboven sprake? Alvast niet hoog genoeg om functies met hoog aanzien te verwerven. De sociale status van de familie was niet aanzienlijk genoeg om ooit opperjachtmeester of drossaard te worden. Jan de Rijcke drossaard? Nergens een aanwijzing om dat te bevestigen...

Wat blijft er over? Een ambitieuze man die probeert via handel en nijverheid en via gepaste huwelijken carrière te maken en hoger in aanzien te komen. Een man die misschien ooit werd uitgenodigd om in Buggenhout op jacht te gaan, maar er geen bevoegdheid had als drossaard en zeker niet als (opper)jachtmeester. Dat hij in december 1504 (toevallig?) in ons bos om het leven kwam, blijft eveneens mogelijk... tot het tegendeel wordt bewezen. Begraven in ons bos? Onmogelijk! Een bos is nu eenmaal geen kerkhof. Trouwens, Jan de Rijcke - zo blijkt eveneens uit wat in Mechelen werd opgezocht - ligt begraven in de kerk van Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle, naast Wouter Boets (Boote? +1444) en Alyt van Eyndhoudt (+1458), wellicht de ouders van zijn vrouw Maria Boote (Boets?)

Het zoekwerk naar de echte Jan de Rijcke is zeker nog niet afgerond. Misschien kunnen we hier enkel nog maar spreken van een (voorlopig?) topje van de ijsberg.

Guido Van de Velde