Het ei, (belang)rijker dan je denkt!
Als de maand maart de lente aankondigt, is Pasen niet veraf meer. Onze verre voorouders slaakten meer dan een diepe zucht van verlichting na een lange, donkere winter en zetten feesten op van vreugde en vruchtbaarheid. In de christenheid wordt het Paasfeest gevierd en overal duiken de eieren op als geschenk in chocolade en versiering. Dat ei heeft dus meer betekenis dan het gewoon biologisch product van onze ordinaire kip.
Niemand beter dan Wilfried Steps -in zijn beroepsleven tientallen jaren bezig met eieren en kippen als provinciaal inspecteur voor het Vlaams landsgedeelte bij het ministerie van Landbouw, en verzamelaar- kan ons daarover vertellen.
Door de eeuwen heen heeft het ei steeds een symbolische rol gespeeld, zowel in zijn natuurvorm als versierd. Ongeschilderd, vroeger het zinnebeeld van het bestaan der aarde, maar ook geschilderd, kent het vele betekenissen. Het oudste versierde ei dat ooit werd gevonden, dateert van de 4e eeuw vóór Christus uit een Romeins-Germaans graf. Dus ook aan de doden gaf men een ei mee, dit als overgang naar een nieuw leven. Deze traditie kent men nu nog in Griekenland. De geschiedenis vertelt dat de mensen elkaar toen reeds een ei gaven als teken van vriendschap, en als ze het lentefeest vierden, was het ei het symbool van nieuw leven. Eieren verzamelen is een oeroud gebruik.
Men schreef aan het ei ook magische
krachten toe. Wanneer een vrouw onvruchtbaar bleef en graag een kind wilde, gaf
men haar een ei. Bij het bouwen van huizen werden eieren ingemetseld als bescherming tegen
onweer, brand en overstromingen.
Wegens zijn gele kleur werd de dooier
geassocieerd met de zon, die andere levensbrenger. Het ei werd daarom door de indianen
gebruikt bij magische rituelen om de kracht van de zonnestralen te verhogen.
In de Oekraïne, waar de traditie van het ei versieren zeer levendig is gebleven,
verzinnebeelde het ei oorspronkelijk de zon en later, met de verspreiding van het
christendom, het licht van Christus.
Het christendom heeft het sterke volksgeloof in de krachten van het ei overgenomen, maar
dan wel gekoppeld aan de viering van de verrijzenis van Christus. Dat verklaart meteen de
associatie tussen eieren en Pasen in de volkscultuur.
Ook het schilderen en versieren van eieren kent vele tradities. De oudste geverfde eieren waren steeds rood. Ze waren het teken van liefde, lente en geluk. In Perzië, waar het nieuwjaarsfeest in de lente wordt gevierd, noemt men dit "het feest van het rode ei". Het ei steeg niet alleen in waarde door zijn rode kleur, maar vooral ook door de manier waarop het werd versierd. In China zijn eieren ook een symbool van geluk en voorspoed. Als er een kindje geboren wordt, krijgt het traditioneel een rood ei, een kleur die geluk brengt.
Ook in ons land neemt de belangstelling voor het ei steeds
meer toe. Het is voor velen een uitdaging de ovale vorm van het ei om te toveren tot een
waar kunstwerk. Het is niet alleen met Pasen dat men daarmee bezig is. Het ei, symbool van
liefde en geluk, kan men het hele jaar door als geschenk geven, versieren of verzamelen.
De traditie om eieren te verstoppen komt voort uit een oud gebruik. Op de hoeken van de akkers werden eieren in de grond gestopt omdat de boeren geloofden dat dit goed was voor de vruchtbaarheid.
Kwarteleitjes werden vroeger op de schoorsteenmantel gezet om de bewoners te behoeden voor doofheid.
In sommige delen van de wereld wordt de aubergine "eierplant" genoemd. Binnen de auberginefamilie bestaan er namelijk variëteiten met witte vruchten die precies de vorm en de grootte van eieren hebben.
De duurste eieren komen van de tropische steur en die worden beluga-kaviaar genoemd. Wel geen dagelijkse kost, want deze kunnen zich weinigen permitteren.
Het ei in de volkstaal
In de geschiedenis van de menselijke voedingsgebruiken is er geen produkt dat zo met bijgeloof en geloof was verbonden als het ei. Het is dan ook niet te verwonderen dat de volkstaal over vele zegswijzen beschikt waarin het ei voorkomt en waarmee men bepaalde gevoelens uitdrukt.
Zo kent iedereen wel de uitdrukking "met een ei zitten", voor iemand die ongeduldig is of
schrik heeft. Van iemand die traag handelt daarentegen zegt men dat "hij loopt alsof hij eieren in de schoenen heeft".
Loopt iemand "als een kip die haar ei niet kan leggen",
dan is er zeker iets niet pluis. "Als dat ei breekt,
zal het zeker stinken", aldus de volksmond over een dergelijk iemand.
Voor zijn ouders is dat beslist niet aangenaam, want zegt men niet dat " het ei de kraai niet kan beliegen" en "uit een kwaad ei kan nooit een goed kieken geboren worden".
"Voor een appel en een ei" kan men
soms gunstig iets kopen, maar meestal is het wel zo dat "er
geen eieren aan gebroken zijn", wanneer men die zaken niet zou
hebben.
"Heden is een ei beter dan morgen een hen", is een uitdrukking waarmee men de voorzichtigheid weergaf van volksmensen die er de gewoonte van maakten om "niet alle eieren in één korf te leggen". Soms konden zij hun financiële situatie verbeteren door "hun eieren goed ter markt te brengen" (een zoon of een dochter goed uit te huwelijken), hoewel het uiteraard ook zo zal geweest zijn dat de andere partij ook niet altijd bereid zal zijn geweest om "zijn eieren zomaar verloren te leggen".
Nog gekende uitdrukkingen zijn:
 |
Vergeet nooit dat "een zoentje zonder baard als een ei zonder zout is" Het ei wil wijzer zijn dan de kip. Het is koek en ei tussen die twee. Zo vol als een ei. Een eitje met iemand te pellen hebben. Beter een half ei dan een lege dop. |
Nood maakt vindingrijk
Waar voor ons een ei een doodgewoon product is (tenminste toch zonder dioxinecrisis), was dat niet zo evident tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat leert ons de volgende tabel uit "Zwarte handel in levensmiddelen, vraagstukken van onzen tijd", R. Miry, uitgeverij Manteau, 1946
| Basisprijs voor eieren (per stuk) | ||
| april 1940 | december 1942 | april 1944 |
| 0,50 BEF | 11,41 BEF | 7,18 BEF |
Het is dus niet zo verwonderlijk dat onze voorouders toen zochten naar allerlei middeltjes om dit "stukje goud" langer te bewaren. En goede raad vonden ze in boeken, zoals het "Nieuw Praktisch Handboek - 400 hedendaagse handelwijzen voor het bewaren van alle eetwaren", uitgever Ecopubli, Brussel 1942.
- Bewaren van eieren...
- Omelet zonder eieren...
- Ook de reclame...
Wilfried Steps
Lees het vervolg van het artikel in TER PALEN, 24e jaargang nr. 1, maart 2000.