Monumenten en landschappen beschermen.
Ons gewest, en daarmee bedoelen we heel Vlaanderen, - want cultuur is nu een gewestelijke bevoegdheid - telt heel wat
waardevolle historische gebouwen, maar ook opmerkelijke dorpskernen en straatgezichten of open ruimten. Zij getuigen van zoveel eeuwen van menselijke activiteit. Dat noemen we in feite ons erfgoed, we kunnen het zichtbaar en tastbaar in onze omgeving waarnemen. De overheid, en dat is ook internationaal zo afgesproken, heeft de verantwoordelijkheid op zich genomen om een representatief deel daarvan, een beperkte keuze dus, voor de toekomst te vrijwaren en zo oorspronkelijk mogelijk te behouden. Daarom worden gebouwen,monumenten, dorpsgezichten en landschappen “beschermd”. Dat is dus de bevoegdheid van de Vlaamse regering. Zij gaat twee voorwaarden na: aan de voorgestelde gebouwen of sites moet een
“duidelijk gemotiveerde waarde van algemeen belang” kunnen worden toegekend:
Van Algemeen belang betekent dat het waarde moet hebben voor het hele Vlaamse gewest en niet alleen lokaal.
Die waarde kan zowel artistiek, wetenschappelijk, historisch, volkskundig, industrieel-archeologisch of sociaal-cultureel zijn.
Voor landschappen spreekt het decreet over een esthetische, natuurwetenschappelijke, historische of sociaal-culturele waarde.
Het gaat niet enkel om de opvallende openbare gebouwen als kerken, kastelen en stadhuizen maar even goed om burgerhuizen en rijwoningen, boerderijen, kapellen en kapelletjes, wind- en watermolens en bedrijfsgebouwen. Ook parken en tuinen, oude bomen en kasseiwegen kunnen in aanmerking komen. Ook alle bouwperioden zijn vertegenwoordigd: van de oudste bouwtrant tot de architectuur van onze eeuw.
Eigenlijk gaat deze traditie tot bescherming al terug tot de tijd van Napoleon, toen die decreteerde dat de kerkbesturen hun kerken moesten onderhouden. Toen de Raad van Europa 1975 uitriep tot Monumentenjaar, kwam de aandacht voor ons erfgoed pas echt op gang. Het logisch gevolg was dan ook het decreet van 3 maart 1976 tot bescherming van monumenten, stads- en dorpsgezichten.
Hoe gebeurt het?
Eigenlijk kan iedereen een voorstel doen om een gebouw of een gebied te beschermen: een gemeente, een eigenaar, een vereniging of een groep van mensen die begaan zijn met ons erfgoed. Zo’n aanvraag met de nodige motivatie kan dan worden ingediend bij de provinciale cel van de administratie. Ook de administratie zelf doet haar duit in het zakje: zij inventariseert het bouwkundig erfgoed in Vlaanderen en stelt daaruit zelf een selectie voor die waard is om beschermd te worden.
Eerst zal de provinciale cel van de administratie een advies formuleren en een voorstel tot bescherming aan de minister voorleggen. Zo ontstaat een “ontwerp van lijst van voor bescherming vatbare monumenten”. Pas na verder onderzoek en raadpleging van heel wat personen en diensten kan de definitieve bescherming door de minister worden voltooid.
En in Buggenhout?
Vóór dit jaar was het maar povertjes gesteld met het Buggenhoutse Beschermd Erfgoed.
Opdorp was de eerste geweest met de bescherming van de Sint-Amandusparochiekerk in 1956 en het omringende kerkhof, de pastorie en de dries als landschap.
In 1995 werden het woonhuis en de omwalling, gekend als “Verhaeverts Stede” (wij spreken liever over de
Cruysveltstede) in de Maricolenweg als monument beschermd terwijl ook de tuin en de paardenstallen binnen de omwalling als dorpsgezicht werden erkend.
Het orgel in de Sint-Niklaaskerk had de status van bescherming al gekregen in 1980 en de
Patattenmolen met maalderij in de Krapstraat volgde als monument en als dorpsgezicht in 1998.
De Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten en Landschappen (kortweg AROHM genoemd) had via de cel Monumenten en Landschappen Oost-Vlaanderen in 2000 gezorgd voor een systematische inventaris van het architecturaal patrimonium. Daaruit werd een lijst samengesteld van een honderdtal gebouwen en ensembles. Je kunt deze lijst nog altijd raadplegen op de website van Monumenten en Landschappen: kies in het menu maar eens voor “Inventaris Bouwkundig Erfgoed” en klik op het Buggenhoutse plekje van de kaart of geef de naam van onze gemeente in bij het zoekformulier. Maar eerst nog het internetadres:
